Thí điểm mô hình 'bình dân học vụ số' trong bảo tồn biển tại Gia Lai

 Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) phối hợp với Hội Thủy sản Việt Nam và Hiệp hội Thủy sản tỉnh Gia Lai vừa tổ chức lớp tập huấn về sử dụng App - ứng dụng phần mềm “báo cáo động vật biển” dành cho ngư dân.

Đây là chương thí điểm giám sát đánh bắt không chủ ý đối với rùa biển, thú biển và giám sát rác thải nhựa đại dương đầu tiên trên cả nước trong khuôn khổ hợp tác giữa IUCN, Hiệp hội Thủy sản Gia Lai và Chi cục Thủy sản (Sở Nông nghiệp và Môi trường Gia Lai) nhằm tăng cường sự tham gia của cộng đồng ngư dân trong công tác bảo tồn đa dạng sinh học biển.

Theo Chi cục Thủy sản Gia Lai, trong năm 2025, ngư dân tỉnh Gia Lai đã giải cứu thành công 14 trường hợp rùa biển bị mắc lưới, mắc câu hoặc vướng vào lưới ma trôi nổi trên biển và thả về biển an toàn. Con số này tuy chưa lớn nhưng thể hiện tinh thần trách nhiệm, ý thức bảo vệ môi trường và sự tham gia ngày càng tích cực của cộng đồng ngư dân trong việc bảo tồn các loài thủy sản nguy cấp, quý hiếm.

Lớp tập huấn được tổ chức nhằm hướng dẫn nhóm tình nguyện viên là ngư dân cách sử dụng ứng dụng trên điện thoại để ghi nhận, chụp ảnh, quay video và báo cáo các trường hợp rùa biển và thú biển bị đánh bắt không chủ ý hoặc phát hiện trong quá trình kiếm ăn, sinh sản. Ngoài ra, ứng dụng còn cho phép ngư dân cung cấp thông tin về rác thải nhựa trên biển và sản lượng khai thác thủy sản, giúp tạo ra nguồn dữ liệu quan trọng phục vụ quản lý môi trường  và bảo tồn tài nguyên biển.

Theo bà Bùi Thị Thu Hiền, Phụ trách Chương trình Biển và vùng bờ của IUCN, đánh bắt không chủ ý đang gây ra những tác động nghiêm trọng đối với rùa biển, cá heo, cá voi và nhiều loài sinh vật biển quý hiếm khác. Tại Việt Nam, ước tính mỗi năm có hơn 1.000 cá thể rùa biển bị mắc vào các loại ngư cụ, phần lớn trong số đó không được cứu hộ kịp thời và dẫn đến tử vong. Điều này góp phần làm suy giảm nhanh chóng quần thể các loài đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng.

"Thông qua chương trình thí điểm, dữ liệu được thu thập trực tiếp từ ngư dân sẽ được tổng hợp và chuyển đến các cơ quan quản lý thủy sản ở cả cấp địa phương và trung ương. Đây sẽ là cơ sở khoa học quan trọng để xây dựng chính sách, đồng thời mở rộng mô hình giám sát ra các tỉnh ven biển khác trong tương lai", bà Hiền khẳng định.

Tại lớp tập huấn, ban tổ chức đã cấp phát các poster tuyên truyền về kỹ thuật cứu hộ rùa biển và thú biển để ngư dân dán trên tàu cá. Đây là cách trực quan giúp bà con dễ dàng tiếp cận thông tin và áp dụng khi gặp các tình huống ngoài khơi. Bên cạnh đó, 50 ngư dân tham gia tập huấn đã tình nguyện ký cam kết tham gia Chương trình giám sát đánh bắt không chủ ý rùa biển, thú biển và giám sát rác thải nhựa đại dương, chính thức trở thành những “Tình nguyện viên - đồng hành bảo vệ biển”.

Tham dự lớp tập huấn, ông Nguyễn Chu Hồi, Phó Chủ tịch phụ trách Hội Thủy sản Việt Nam, đánh giá cao sự hỗ trợ kỹ thuật của IUCN dành cho ngư dân. Theo ông, việc giúp ngư dân tiếp cận và sử dụng các ứng dụng số không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nguồn lợi thủy sản mà còn thúc đẩy “bình dân học vụ số” trong khai thác thủy sản có trách nhiệm và bền vững.

Sau một buổi tập huấn, các ngư dân đã có thể tải và sử dụng thành thạo ứng dụng báo cáo động vật biển để ghi nhận các trường hợp rùa biển, thú biển và rác thải nhựa bắt gặp trong quá trình đánh bắt. Đồng thời, họ cũng được trang bị thêm kiến thức về các quy định quản lý, bảo tồn các loài rùa biển, thú biển ở Việt Nam và kỹ năng cần thiết để cứu hộ rùa biển và thú biển khi xảy ra đánh bắt không chủ ý. Đây được xem là bước đi quan trọng, góp phần kết nối nỗ lực bảo tồn với thực tiễn sản xuất của ngư dân, hướng tới một ngành thủy sản phát triển hài hòa với thiên nhiên.