Kết nối, chia sẻ dữ liệu biển tạo nền tảng ra quyết định kịp thời, minh bạch và nâng cao hiệu quả quản trị biển quốc gia.
Ngành nông nghiệp và môi trường đang tập trung chuẩn hóa, kết nối và khai thác các cơ sở dữ liệu, đổi mới phương thức quản lý và phục vụ người dân, doanh nghiệp. Hưởng ứng Ngày Chuyển đổi số quốc gia 10/10/2026 với chủ đề “Từ kiến trúc, nền tảng, dữ liệu đến kết quả thực chất”, báo Nông nghiệp và Môi trường đăng tải chuyên đề “Chuyển đổi số từ dữ liệu” làm rõ vai trò của dữ liệu trong đổi mới phương thức quản lý, nâng cao hiệu quả điều hành, khai thác tốt hơn các nguồn lực và phục vụ người dân, doanh nghiệp.
Theo ông Võ Xuân Hùng, Giám đốc Trung tâm Thông tin, dữ liệu biển và hải đảo quốc gia (Cục Biển và Hải đảo Việt Nam), chuyển đổi số đang mở ra cơ hội lớn để kết nối, chia sẻ các nguồn dữ liệu biển, từng bước hình thành phương thức quản trị biển hiện đại dựa trên dữ liệu.
Việc hình thành hệ thống thông tin khai thác và sử dụng tài nguyên biển thống nhất trên toàn quốc giúp tạo lập một nguồn dữ liệu dùng chung về giao khu vực biển, phục vụ trực tiếp công tác quản lý, khai thác tài nguyên biển và phát triển KT-XH. Ảnh: Trường Giang.
Hình thành dữ liệu thống nhất về giao khu vực biển
Việc xây dựng cơ sở dữ liệu biển ở Việt Nam đã được đặt ra từ rất sớm. Năm 2008, khi Tổng cục Biển và Hải đảo Việt Nam được thành lập, Trung tâm Thông tin biển cũng được hình thành, sau này phát triển thành Trung tâm Thông tin, dữ liệu biển và hải đảo quốc gia. Quá trình đó cho thấy dữ liệu biển ngày càng được xác định là một thành tố quan trọng trong quản lý nhà nước về biển. Những năm qua, Trung tâm thường xuyên thực hiện nhiệm vụ thu thập, lưu trữ và chuẩn hóa dữ liệu, phục vụ công tác quản lý và khai thác tài nguyên biển.
Trong bối cảnh Đảng, Chính phủ đẩy mạnh chuyển đổi số, đặc biệt với yêu cầu thực hiện Nghị quyết 57, theo ông Võ Xuân Hùng, cơ hội lớn nhất đối với dữ liệu biển hiện nay là kết nối và chia sẻ dữ liệu giữa các bộ, ngành. “Đối với dữ liệu biển, việc kết nối, chia sẻ giữa các bộ, ngành rất quan trọng. Một quyết định trên biển cần được đưa ra kịp thời, chính xác và có thể tác động đến nhiều ngành, nhiều lĩnh vực. Vì vậy, dữ liệu phải được chia sẻ để phục vụ quá trình ra quyết định”, ông Hùng nhấn mạnh.
Cùng với đó, Chính phủ đang định hướng xây dựng các hệ thống thông tin mang tầm quốc gia, thống nhất và dùng chung trên toàn quốc. Đây là nền tảng quan trọng để chuyển từ việc quản lý dữ liệu phân tán sang khai thác dữ liệu tập trung, liên thông.
Hệ thống thông tin khai thác và sử dụng tài nguyên biển do Cục Biển và Hải đảo Việt Nam vận hành hiện đã cập nhật khoảng hơn 1.400 hồ sơ giao khu vực biển và cấp khoảng 4.000 tài khoản đến cấp xã.
Việc hình thành Hệ thống thông tin khai thác và sử dụng tài nguyên biển thống nhất trên toàn quốc giúp tạo lập một nguồn dữ liệu dùng chung về giao khu vực biển, phục vụ trực tiếp công tác quản lý, khai thác tài nguyên biển và phát triển kinh tế - xã hội.
Theo ông Hùng, trước đây, để phục vụ công tác quản lý, cơ quan nhà nước có thể phải tổng hợp số liệu từ các địa phương. Khi hệ thống được kết nối và vận hành thống nhất, dữ liệu có thể được cung cấp, khai thác ngay, qua đó rút ngắn thời gian xử lý và nâng cao hiệu quả quản lý.
Đặc biệt, khi thực hiện giao khu vực biển, cơ quan quản lý có thể khai thác nhiều lớp thông tin để đánh giá sự phù hợp của khu vực dự kiến giao. Dữ liệu về giao khu vực biển có thể được đối chiếu với quy hoạch không gian biển, quy hoạch của các bộ, ngành và các nguồn dữ liệu liên quan. Điều này giúp các quyết định giao khu vực biển có thêm cơ sở dữ liệu để xem xét, đồng thời hạn chế sự chồng lấn trong khai thác, sử dụng không gian biển.
Minh bạch dữ liệu tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp
Theo ông Võ Xuân Hùng, dữ liệu biển có tính liên ngành rất cao, bao gồm nhiều nhóm thông tin khác nhau. Các nhóm dữ liệu đang được quản lý gồm dữ liệu về biên giới, ranh giới biển; tài nguyên và môi trường biển; địa chất, khoáng sản; khí tượng, thủy văn; cửa sông, đê biển; đa dạng sinh học biển; nguồn lợi thủy sản. Bên cạnh đó là dữ liệu về thiên tai, bão biển phục vụ ứng phó sự cố; dữ liệu ứng phó sự cố tràn dầu, sự cố hóa chất độc hại trên biển.
Ông Võ Xuân Hùng cho biết, trong thời gian tới Cục Biển và Hải đảo Việt Nam tiếp tục hoàn thiện các cơ sở dữ liệu biển, đồng thời hướng tới xây dựng các hệ thống liên thông phục vụ quản lý và quản trị biển hiện đại. Ảnh: Viết Dũng.
Những năm gần đây, các nguồn dữ liệu về quy hoạch không gian biển quốc gia và quy hoạch vùng bờ quốc gia cũng ngày càng đóng vai trò quan trọng trong hệ thống dữ liệu phục vụ quản lý biển. “Các dữ liệu biển rất đa dạng và liên quan đến nhiều bộ, ngành. Vì vậy, yêu cầu đặt ra là phải có khả năng tập hợp, chuẩn hóa, kết nối các nguồn dữ liệu để phục vụ quản lý và ra quyết định trên biển”, ông Hùng cho biết.
Đây cũng là lý do dữ liệu biển không thể được xây dựng theo cách riêng lẻ của từng cơ quan. Một hệ thống dữ liệu hiệu quả phải có khả năng liên thông, chia sẻ và cập nhật thường xuyên. Không chỉ phục vụ cơ quan quản lý nhà nước, dữ liệu biển được chuẩn hóa, kết nối còn trực tiếp mang lại lợi ích cho người dân và doanh nghiệp.
Với Hệ thống thông tin khai thác và sử dụng tài nguyên biển đã kết nối với Trung tâm dữ liệu quốc gia, việc minh bạch thông tin giúp người dân, doanh nghiệp biết khu vực biển nào đã được giao, khu vực nào chưa được giao. Từ đó, các tổ chức, cá nhân có thể xác định khu vực phù hợp với nhu cầu sử dụng và hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Theo ông Võ Xuân Hùng, đây là một trong những giá trị quan trọng của chuyển đổi số trong quản lý biển. Khi dữ liệu được công khai, minh bạch và có khả năng khai thác, người dân và doanh nghiệp có thêm thông tin để chủ động trong hoạt động của mình.
Ở góc độ quản lý, cơ quan nhà nước cũng có thêm công cụ để kiểm soát không gian biển, theo dõi việc sử dụng tài nguyên và đưa ra quyết định trên cơ sở dữ liệu thay vì chỉ dựa vào quá trình tổng hợp thủ công.
Hướng tới quản trị biển hiện đại
Theo ông Võ Xuân Hùng, Cục Biển và Hải đảo Việt Nam tiếp tục hoàn thiện các cơ sở dữ liệu biển, đồng thời hướng tới xây dựng các hệ thống liên thông phục vụ quản lý và quản trị biển hiện đại.
Hệ thống thông tin khai thác và sử dụng tài nguyên biển. Ảnh: Trường Giang.
Nhiệm vụ trước hết là hoàn thiện, chuẩn hóa các cơ sở dữ liệu đang được quản lý, sau đó kết nối, liên thông với các bộ, ngành để dữ liệu bảo đảm yêu cầu “đúng, đủ, sạch, sống”. Đối với dữ liệu biển, yêu cầu này càng có ý nghĩa bởi nhiều thông tin có tính biến động cao. Khi dữ liệu được cập nhật kịp thời, chất lượng thông tin phục vụ ra quyết định cũng được nâng lên.
Cùng với xây dựng cơ sở dữ liệu, Cục Biển và Hải đảo Việt Nam cũng đề xuất xây dựng các hệ thống quan trắc trực tuyến quốc gia. Trung tâm kỳ vọng Việt Nam từng bước hình thành những nền tảng quan trắc biển hiện đại, tương đồng với các nước trong khu vực, qua đó cung cấp số liệu kịp thời phục vụ các hoạt động trên biển. “Dữ liệu trực tiếp, kịp thời sẽ giúp quyết định chính xác hơn và phục vụ tốt hơn yêu cầu quản trị biển hiện đại”, ông Hùng cho rằng.
Từ xây dựng cơ sở dữ liệu, chuẩn hóa thông tin, kết nối liên thông đến quan trắc trực tuyến, mục tiêu cuối cùng là hình thành phương thức quản trị biển dựa trên dữ liệu. Đây được xem là một trong những nền tảng quan trọng để nâng cao hiệu quả quản lý, khai thác tài nguyên, bảo vệ môi trường biển và phục vụ phát triển kinh tế biển bền vững.