Hồi sinh những thảm cỏ biển ở Cù Lao Chàm

Tín hiệu vui từ đáy biển

Vài tháng trở lại đây, qua những đợt giám sát định kỳ, các cán bộ Khu bảo tồn thiên nhiên Cù Lao Chàm vui mừng ghi nhận những chuyển biến tích cực tại các khu vực trồng phục hồi cỏ biển. Những mầm cỏ được đưa xuống đáy biển nay tiếp tục sinh trưởng, một số loài cỏ biển xuất hiện trở lại, cùng với sự hiện diện của ốc, cá và nhiều sinh vật thủy sinh. Những tín hiệu ban đầu ấy mang đến hy vọng khôi phục các thảm cỏ biển từng bị suy thoái tại vùng biển Cù Lao Chàm.

Đây là kết quả bước đầu của dự án “Thí điểm phục hồi thảm cỏ biển kết hợp cải thiện sinh kế tại Cù Lao Chàm” (GCBC), do Chính phủ Vương quốc Anh tài trợ thông qua chương trình GCBC. Dự án được Tổ chức Quốc tế về Bảo tồn thiên nhiên tại Việt Nam (WWF - Việt Nam) phối hợp với Ban Quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Cù Lao Chàm và các đơn vị liên quan thực hiện, hướng đến mục tiêu phục hồi 2 ha cỏ biển, đồng thời xây dựng mô hình có thể nhân rộng trong tương lai.

Tính đến tháng 9/2026, dự án đã triển khai 4 đợt phục hồi thí điểm. Tại Bãi Bắc, một trong những khu vực được lựa chọn, các cán bộ kỹ thuật đã đưa hơn 1.200 thân đứng của hai loài cỏ kiệu tròn và cỏ vích xuống đáy biển bằng phương pháp trồng trong túi bầu. Kết quả giám sát đợt phục hồi tháng 3/2026 cho thấy, sau thời gian theo dõi, tỷ lệ túi bầu còn tồn tại đạt khoảng 71,1%, với 933 thân đứng được ghi nhận.

Đáng chú ý, bên cạnh những cây cỏ được trồng ban đầu, khu vực phục hồi còn xuất hiện thêm cỏ kim và cỏ xoan. Những loài sinh vật như ốc, trứng ốc, cá phèn và cá dìa cũng bắt đầu được ghi nhận. Sự xuất hiện này là tín hiệu đáng khích lệ, cho thấy môi trường sống dưới đáy biển đang có những chuyển biến tích cực, bước đầu hình thành lại quần xã cỏ biển.

Theo Thạc sĩ sinh thái học Trần Thị Phương Thảo, Khu bảo tồn thiên nhiên Cù Lao Chàm, những tín hiệu phục hồi bước đầu có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh diện tích cỏ biển tại đây đã suy giảm mạnh qua nhiều năm.

Theo các kết quả nghiên cứu, năm 2004, Cù Lao Chàm từng có khoảng 50ha cỏ biển, nhưng đến năm 2017 chỉ còn khoảng 17 ha. Từ năm 2021, độ che phủ tiếp tục suy giảm, với tỷ lệ trung bình dao động từ 9,2% đến 14,5%.

Bà Thảo cho biết, từ năm 2016, chương trình giám sát cỏ biển đã được thiết lập tại 7 địa điểm trên vùng biển Cù Lao Chàm. Trong đó, Bãi Bắc và Bãi Nần là hai khu vực có diện tích cỏ biển lớn nhất, còn Bãi Hương và Bãi Ông chịu nhiều tác động từ hoạt động tàu cao tốc, phát triển du lịch và xây dựng hạ tầng.

Cùng với đó, sự biến động của dòng chảy, bồi lắng trầm tích, ô nhiễm môi trường, hoạt động neo đậu tàu thuyền và khai thác thủy sản ven bờ cũng góp phần làm suy giảm các thảm cỏ biển.

“Các thảm cỏ biển là nơi trú ẩn của nhiều loài sinh vật thủy sinh, bao gồm cả những loài nguy cấp như rùa biển và nhiều loại cá. Chúng còn giúp ổn định nền đáy biển, giảm xói mòn và lưu trữ carbon, góp phần ứng phó với biến đổi khí hậu”, bà Thảo chia sẻ.

Theo bà Thảo, bên cạnh việc phục hồi những khu vực bị suy thoái, điều quan trọng là phải bảo vệ nghiêm ngặt các thảm cỏ biển hiện có, hạn chế những tác động từ hoạt động của con người và quy hoạch các phân khu bảo tồn lâu dài. Có như vậy, những mầm cỏ được trồng mới có điều kiện sinh trưởng, từng bước hình thành các thảm cỏ ổn định dưới đáy biển.

Gắn bảo tồn với sinh kế người dân

Không chỉ hướng đến khôi phục những thảm cỏ dưới đáy biển, dự án GCBC còn đặt mục tiêu cải thiện sinh kế cho cộng đồng cư dân Cù Lao Chàm. Đây được xem là hướng tiếp cận lâu dài, bởi việc bảo vệ hệ sinh thái biển cần gắn với đời sống và sự tham gia trực tiếp của người dân địa phương.

Theo kế hoạch, dự án dự kiến hỗ trợ từ 2-3 mô hình sinh kế, với khoảng 70-100 hộ dân tham gia và hưởng lợi. Thông qua các mô hình này, người dân có thêm lựa chọn phát triển kinh tế, từng bước giảm áp lực khai thác tài nguyên biển, đồng thời nâng cao trách nhiệm trong bảo vệ môi trường sống.

Song song với hỗ trợ sinh kế, dự án chú trọng nâng cao nhận thức, kỹ năng giám sát và bảo tồn cỏ biển cho cộng đồng. Sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp và người dân cũng được tăng cường nhằm bảo vệ những thảm cỏ biển tự nhiên và các khu vực đang phục hồi.

Bên cạnh đó, một hướng nghiên cứu khác của dự án là đánh giá khả năng hấp thụ và lưu trữ carbon của thảm cỏ biển Cù Lao Chàm. Thông qua việc nghiên cứu phương pháp đo lường, xác minh trữ lượng carbon xanh, dự án hướng đến xây dựng cơ sở khoa học để xem xét khả năng phát triển tín chỉ các-bon trong tương lai.

Nếu được triển khai với cơ chế phù hợp, đây có thể trở thành nguồn lực bổ sung cho hoạt động bảo tồn thiên nhiên, đồng thời tạo thêm cơ hội phát triển sinh kế bền vững cho cộng đồng tại Khu dự trữ sinh quyển thế giới Cù Lao Chàm - Hội An.

Theo ông Nguyễn Thành Huy, Quản lý dự án GCBC, WWF - Việt Nam, những kết quả bước đầu tại Cù Lao Chàm cho thấy triển vọng tích cực trong việc phục hồi hệ sinh thái cỏ biển. Tuy nhiên, để mở rộng diện tích, dự án cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện kỹ thuật và đánh giá khả năng thích nghi của từng loài với điều kiện tự nhiên.

“Chúng tôi sẽ tiếp tục nghiên cứu và hoàn thiện các giải pháp kỹ thuật để có thể sớm nhân rộng quy mô phục hồi trong tương lai, không chỉ tại Cù Lao Chàm mà có thể cho các vùng ven biển khác, góp phần bảo tồn đa dạng sinh học, phục hồi hệ sinh thái cỏ biển và nguồn lợi thủy sản”, ông Huy chia sẻ.

Ông Nguyễn Văn Vũ, Phó Giám đốc Ban Quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Cù Lao Chàm cho biết, dự án không chỉ nhằm phục hồi hệ sinh thái biển tại địa phương mà còn hướng đến xây dựng mô hình có thể nhân rộng tại các khu bảo tồn biển và khu bảo tồn khác trên cả nước.

Theo ông Vũ, việc đầu tư bảo tồn và phục hồi cỏ biển sẽ góp phần bảo vệ nguồn lợi thủy sản, vùng ven biển và sinh kế của cộng đồng, đồng thời duy trì đa dạng sinh học, nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu. Đặc biệt, tiềm năng phát triển tín chỉ carbon xanh cũng mở ra hướng huy động nguồn lực lâu dài cho công tác bảo tồn.