Sign In

Mở rộng không gian phát triển, đổi mới quản trị biển quốc gia

15:25 19/11/2026

Chọn cỡ chữ A a  

Dự thảo Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi) đề xuất nhiều chính sách mới tạo nền tảng phát triển kinh tế biển bền vững

Chuyển từ quản lý tài nguyên sang quản trị không gian biển

Biển có vai trò chiến lược đối với phát triển kinh tế-xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh và chủ quyền quốc gia. Với vùng biển rộng khoảng 1 triệu km², đường bờ biển dài hơn 3.260 km cùng hàng nghìn đảo, Việt Nam có nhiều tiềm năng phát triển các ngành kinh tế biển như hàng hải, cảng biển, thủy sản, du lịch, năng lượng tái tạo ngoài khơi và nuôi biển công nghiệp.

Dự thảo Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo sửa đổi được xây dựng theo hướng mở rộng phạm vi điều chỉnh, chuyển từ quản lý tài nguyên theo từng lĩnh vực sang quản trị tổng hợp, thống nhất không gian biển. Ảnh: T. Giang.

Tuy nhiên, sự gia tăng các hoạt động khai thác, sử dụng biển cũng đặt ra yêu cầu mới về phân bổ không gian, giải quyết xung đột giữa các ngành, kiểm soát ô nhiễm và bảo vệ hệ sinh thái. Trong khi đó, Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo năm 2015 chủ yếu tập trung vào quản lý tổng hợp tài nguyên, bảo vệ môi trường biển, quy hoạch vùng bờ và quản lý tài nguyên hải đảo.

Trước yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới, dự thảo Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi) được xây dựng theo hướng mở rộng phạm vi điều chỉnh, chuyển từ quản lý tài nguyên theo từng lĩnh vực sang quản trị tổng hợp, thống nhất không gian biển.

Định hướng này gắn với Nghị quyết số 20-NQ/TW ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh, trong đó nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện thể chế, đổi mới quy hoạch không gian biển quốc gia, huy động hiệu quả các nguồn lực và phát triển các ngành kinh tế biển hiện đại, xanh, thông minh.

Dự thảo gồm 6 chương, 76 điều, quy định về các lĩnh vực từ điều tra, nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ đến quản lý, sử dụng không gian biển, tài nguyên vùng bờ, hải đảo và bảo vệ môi trường biển.

Một trong những điểm mới nổi bật là dành riêng một chương về quản lý, sử dụng không gian biển. Theo đó, không gian biển được xác định là không gian ba chiều, bao gồm vùng đất ven biển, khối nước biển, đáy biển, lòng đất dưới đáy biển, các hải đảo thuộc chủ quyền, quyền chủ quyền và quyền tài phán của Việt Nam cùng khoảng không phía trên.

Cách tiếp cận này cho phép nhìn nhận biển như một chỉnh thể thống nhất, nơi nhiều hoạt động có thể diễn ra đồng thời ở các tầng không gian khác nhau. Chẳng hạn, một khu vực biển có thể liên quan đến hàng hải, khai thác tài nguyên, công trình ngầm, công trình nổi, năng lượng tái tạo và nghiên cứu khoa học.

Để hạn chế xung đột, chồng lấn, dự thảo bổ sung cơ chế đánh giá tổng hợp, đa ngành, đa tầng, đa tiêu chí và tham vấn các tổ chức, cá nhân liên quan. Việc phân bổ, sử dụng không gian biển phải bảo đảm quốc phòng, an ninh, chủ quyền, lợi ích quốc gia, an toàn hàng hải, bảo vệ môi trường và quyền lợi hợp pháp của cộng đồng dân cư ven biển.

Đáng chú ý, dự thảo đề xuất hình thành quỹ không gian biển, gồm các khu vực đã được đo đạc, quan trắc, điều tra, khảo sát và đánh giá về tài nguyên, môi trường, có phạm vi và mục đích sử dụng cụ thể. Đây sẽ là nguồn thông tin phục vụ tổ chức, cá nhân có nhu cầu sử dụng biển, đồng thời làm cơ sở chuẩn bị đấu giá quyền sử dụng khu vực biển hoặc bố trí khu vực biển để bồi thường khi Nhà nước thu hồi.

Cùng với đó, các quy định về sử dụng khu vực biển đa mục đích, công trình lưỡng dụng và phối hợp liên ngành, liên vùng được bổ sung nhằm nâng cao hiệu quả khai thác, sử dụng không gian biển.

Xác lập quyền sử dụng biển, khơi thông nguồn lực đầu tư

Một nhóm chính sách quan trọng khác là thiết lập cơ chế xác lập và thực hiện quyền sử dụng khu vực biển. Đây được xem là công cụ để đưa quy hoạch không gian biển vào thực tiễn, đồng thời tạo cơ sở pháp lý rõ ràng hơn cho hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh trên biển.

Theo dự thảo, quyền sử dụng khu vực biển được xác định là quyền tài sản của tổ chức, cá nhân do Nhà nước xác lập, ghi nhận để sử dụng khu vực biển trong phạm vi, thời hạn, mục đích và điều kiện nhất định. Việc xác lập quyền này không làm phát sinh quyền sở hữu đối với khu vực biển và tài nguyên trong khu vực biển.

Trên cơ sở đó, dự thảo bổ sung các quy định về giao, cho thuê, đăng ký sử dụng khu vực biển; đấu giá quyền sử dụng khu vực biển; cấp giấy chứng nhận; đăng ký biến động; quản lý hồ sơ hải chính và chế độ tài chính trong sử dụng khu vực biển.

Đáng chú ý, tổ chức, cá nhân được giao, cho thuê khu vực biển có thể thực hiện các quyền chuyển nhượng, cho thuê, góp vốn, thế chấp quyền sử dụng khu vực biển và tài sản gắn liền với khu vực biển khi đáp ứng các điều kiện theo quy định.

Cơ chế này được kỳ vọng góp phần tháo gỡ khó khăn trong tiếp cận vốn, huy động nguồn lực đầu tư, nhất là đối với các dự án biển có quy mô lớn, thời gian thu hồi vốn dài và yêu cầu vốn ban đầu cao. Tuy nhiên, việc thực hiện các quyền tài sản phải tuân thủ điều kiện về quy hoạch, mục đích sử dụng, bảo vệ môi trường, quốc phòng, an ninh và chủ quyền, lợi ích quốc gia trên biển.

Dự thảo cũng đề xuất cơ chế đấu giá quyền sử dụng khu vực biển nhằm tăng tính công khai, minh bạch trong lựa chọn tổ chức, cá nhân được sử dụng biển, đồng thời nâng cao hiệu quả khai thác giá trị kinh tế của tài nguyên biển.

Bên cạnh việc hoàn thiện quyền sử dụng khu vực biển, dự thảo bổ sung một mục riêng về cơ chế, chính sách ưu đãi, hỗ trợ phát triển các hoạt động kinh tế sử dụng không gian biển.

Theo đó, các dự án có thể được xem xét miễn, giảm tiền sử dụng biển; hỗ trợ tiếp cận tài chính xanh, tín dụng xanh, bảo hiểm và các nguồn vốn hợp pháp khác; hỗ trợ xây dựng dự án tạo tín chỉ các-bon, tham gia cơ chế chi trả dịch vụ hệ sinh thái biển; tiếp cận kết quả điều tra cơ bản, cơ sở dữ liệu biển, chuyển giao công nghệ và đào tạo nhân lực.

Việc xem xét ưu đãi không chỉ căn cứ vào hiệu quả khai thác, sử dụng tài nguyên mà còn tính đến giá trị gia tăng, khả năng lan tỏa, mức độ đổi mới công nghệ, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, giảm phát thải và đóng góp cho sinh kế cộng đồng.

Những chính sách này hướng tới khuyến khích các thành phần kinh tế tham gia phát triển năng lượng tái tạo ngoài khơi, khai thác tài nguyên biển sâu, công nghệ sinh học biển, dịch vụ biển công nghệ cao và các mô hình kinh tế biển xanh.

Bảo đảm quyền tiếp cận biển, gắn phát triển với sinh kế người dân

Bên cạnh các chính sách về quản lý không gian biển và bảo vệ môi trường, dự thảo tiếp tục hoàn thiện quy định về quản lý tài nguyên vùng bờ, hải đảo, gắn với yêu cầu bảo vệ hệ sinh thái, phòng, chống xói lở và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Dự thảo đồng thời chú trọng quyền tiếp cận hợp pháp của người dân đối với biển và sự tham gia của cộng đồng dân cư ven biển trong quản lý, bảo vệ tài nguyên, môi trường biển. Ảnh: NNMT.

Một điểm mới là bổ sung quy định về phạm vi khoảng lùi xây dựng trong vùng bờ, được xác định trên cơ sở đặc điểm địa hình, địa chất, thủy văn, hải văn, xu thế xói lở, sạt lở, bồi tụ, giá trị sinh thái và các kịch bản biến đổi khí hậu đã được công bố. Đây là công cụ nhằm kiểm soát hoạt động xây dựng, hạn chế tác động bất lợi đến cấu trúc tự nhiên và chức năng bảo vệ của vùng bờ.

Dự thảo đồng thời chú trọng quyền tiếp cận hợp pháp của người dân đối với biển và sự tham gia của cộng đồng dân cư ven biển trong quản lý, bảo vệ tài nguyên, môi trường biển.

Chính sách hỗ trợ cộng đồng được đề xuất theo hướng toàn diện hơn, không chỉ hỗ trợ trực tiếp về kinh tế mà còn bao gồm cung cấp thông tin thị trường, đào tạo nhân lực, tư vấn pháp lý, hỗ trợ kỹ thuật, chuyển giao công nghệ, chuyển đổi nghề và phát triển các mô hình sinh kế bền vững.

Đáng chú ý, tổ chức, cá nhân được giao, cho thuê hoặc đăng ký sử dụng khu vực biển để thực hiện dự án có ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế cộng đồng dân cư ven biển phải đánh giá mức độ ảnh hưởng, xây dựng và thực hiện phương án giảm thiểu tác động, chuyển đổi sinh kế phù hợp.

Đây là yêu cầu nhằm bảo đảm phát triển kinh tế biển không chỉ hướng đến hiệu quả đầu tư mà còn phải hài hòa lợi ích xã hội, quyền tiếp cận tài nguyên và sinh kế lâu dài của người dân.

Có thể thấy, dự thảo không đơn thuần là việc bổ sung những quy định còn thiếu của Luật năm 2015 mà hướng tới đổi mới tư duy quản trị biển. Trọng tâm là chuyển từ quản lý từng nguồn tài nguyên riêng lẻ sang quản trị tổng hợp không gian biển; từ khai thác đơn ngành sang điều phối đa ngành, đa mục tiêu; đồng thời mở rộng sự tham gia của các thành phần kinh tế và xã hội.

Để các chính sách phát huy hiệu quả, yêu cầu đặt ra là phải bảo đảm tính thống nhất giữa Luật này với pháp luật về đầu tư, đất đai, quy hoạch, bảo vệ môi trường, hàng hải, thủy sản, xây dựng và các lĩnh vực liên quan. Cùng với đó là phân định rõ thẩm quyền giữa các cơ quan trung ương và địa phương, hoàn thiện văn bản hướng dẫn thi hành, tiêu chuẩn, quy chuẩn và cơ chế phối hợp liên ngành.

Việc xây dựng hệ thống dữ liệu biển cũng cần được quan tâm đầu tư, bảo đảm khả năng kết nối, chia sẻ và sử dụng chung giữa các cơ quan quản lý.

Nếu được hoàn thiện, thông qua và tổ chức thực hiện đồng bộ, Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi) sẽ tạo nền tảng thể chế quan trọng để khơi thông nguồn lực, mở rộng không gian phát triển, thúc đẩy kinh tế biển xanh, kinh tế tuần hoàn, đồng thời nâng cao năng lực quản trị biển quốc gia, góp phần hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh.

 

Nguyễn Hồng Lê - Cục Biển và Hải đảo Việt Nam

Ý kiến

Quảng Trị phát triển 7 cực tăng trưởng, kết nối cảng biển, sân bay và cửa khẩu

Quảng Trị phát triển 7 cực tăng trưởng, kết nối cảng biển, sân bay và cửa khẩu

Cùng với việc xác định 7 cực tăng trưởng, tỉnh Quảng Trị đặt mục tiêu tăng trưởng GRDP bình quân từ 10% mỗi năm trở lên từ nay đến năm 2030
Chào mừng kỷ niệm 81 năm Ngành Nông nghiệp và Môi trường: Đồng hành cùng đất nước, vững bước vào kỷ nguyên xanh

Chào mừng kỷ niệm 81 năm Ngành Nông nghiệp và Môi trường: Đồng hành cùng đất nước, vững bước vào kỷ nguyên xanh

Từ những ngày đầu thành lập Bộ Canh nông năm 1945 đến sự ra đời của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Ngành đã không ngừng đổi mới, khẳng định vai trò trụ cột trong phát triển đất nước
Việt Nam cần làm gì để trở thành quốc gia biển mạnh?

Việt Nam cần làm gì để trở thành quốc gia biển mạnh?

Kinh tế biển được kỳ vọng trở thành động lực tăng trưởng mới, góp phần đưa Việt Nam tiến gần mục tiêu tăng trưởng hai con số. Tuy nhiên, để biến tiềm năng thành sức mạnh thực chất, Việt Nam cần đột phá về công nghiệp hàng hải, logistics và năng lượng tái tạo, đồng thời bảo đảm phát triển bền vững